Lilian Stolk: ‘Er is zoveel moois aan het internet'

Auteur: Tonya Sudiono

Kan je een paar voorbeelden geven van online subculturen?
Een interessant voorbeeld zijn online fans. Artiesten hadden altijd al fans, maar nu kunnen fans van artiesten over de hele wereld zich met elkaar verbinden. Lokale fan-groeperingen zijn via het internet met elkaar samengesmolten en vormen heel krachtige bewegingen (zoals Swifties). In de online fan-wereld gaat het er best hard aan toe. Als een journalist bijvoorbeeld iets slechts schrijft, dan krijgt die zeker wat te horen van hun fan army. Ja, ze noemen zichzelf “legers”.

Dat online fans krachtige bewegingen kunnen zijn, bleek al in 2016. Donald Trumps eerste rally was in een halfleeg stadion, omdat fans van de Koreaanse boyband BTS onderling hadden afgesproken om kaartjes op te kopen en vervolgens niet op te dagen.

Toen ik The Hmm begon deed ik onderzoek naar emoji. Er zijn veel symbolen die in de loop van de tijd dubbele betekenissen kregen. Soms kan iets onlogisch ineens door iedereen opgepakt worden en onderdeel worden van de mainstream cultuur. Dat vind ik super interessant. Met memes zie je dat ook gebeuren, waarbij bestaande afbeeldingen of stukjes van series worden geremixed op een creatieve manier, en zo een nieuwe betekenis krijgen.

In hoeverre kunnen duurzaamheid en technologie samengaan?
Het begint met bewustwording, ook wat betreft hypes zoals de Metaverse. Als ons digitale leven zo intensief wordt als Meta voor ogen heeft met de Metaverse, dan heeft dat heel veel opslagruimte nodig. Hoe gaan we dat bereiken? Het is goed om kritisch te zijn, maar ook om te bedenken hoe we technologie als gebruikers naar de hand kunnen zetten om het toch op een verantwoorde manier te gebruiken.

‘De integratie van duurzaamheid in technologie vormt een uitdaging, omdat de ecologische voetafdruk van onze online bewegingen zich buiten ons blikveld bevinden. Neem het grote waterverbruik voor AI-technologieën als ChatGPT.’

Op welke manier is The Hmm bezig met digitale duurzaamheid?
‘In 2022 hebben we het dossier A lighter internet aangelegd over duurzaamheid, toegankelijkheid en technologie. Het klimaatthema is zo urgent dat het overal in geïntegreerd moet worden.’

Is online kunstbeleving beter voor het milieu dan een fysiek bezoek?
Dat is afhankelijk van hoe de online kunstbeleving wordt aangeboden. Met A lighter internet wilden we duurzaamheid koppelen aan toegankelijkheid. Wij livestreamen onze events, maar wat als een online bezoeker een lage internetbandbreedte heeft, omdat die geen toegang heeft tot snel internet? Dan kan je het helemaal niet goed volgen.

In het globale Noorden hebben de meeste mensen toegang tot snel internet en kunnen ze video’s kijken in hoge resolutie. Een lagere resolutie met minder energieverbruik zorgt ervoor dat je tegelijkertijd toegankelijker wordt voor mensen met een kleine internetbandbreedte. Daarom bieden we onze livestreams aan in verschillende resoluties. Je kunt ook voor alleen audio kiezen: dat scheelt energie, omdat de video dan niet geladen hoeft te worden. Je kunt ook alleen de gesproken tekst lezen, als je bijvoorbeeld slechthorend bent.

Is het niet duurzamer om geen livestream aan te bieden?
Het voordeel van livestreamen is dat je ervoor kan kiezen om een event wat minder intensief te volgen vanuit huis, en toch op de hoogte te blijven.

Handig ook voor bijvoorbeeld ouders, die ’s avonds thuis moeten zijn.
Zeker.

Datacenter-workshop, The Hmm

The Hmm organiseert ook cursussen voor makers en instellingen. Zijn er onderwerpen die je vaak ziet terugkomen als het gaat om green IT?
We krijgen geregeld aanvragen voor de e-Kondo-ing workshop. [Naar de Japanse opruimgoeroe Marie Kondo.] Wanneer je huis of kantoor vol raakt, dan moet je het opruimen om je door de ruimte te kunnen bewegen. Maar op je computer kun je best makkelijk alles in een nieuw mapje slepen en je bent ervan af! Veel mensen zijn zich er niet van bewust dat dataopslag ook energie kost. Tijdens de workshop doen we een wedstrijd wie de meeste overbodige MB’s opruimt. Als je veel opruimt dan krijg je heel veel klei om een gedenksculptuur te maken voor iets wat je verwijderd hebt.

‘Met elke muisklik stoot je CO2 uit. Het is goed om ons daarvan bewust van te zijn, maar we willen ons ook niet verliezen in de persoonlijke digitale voetafdruk’

We organiseren ook datacenter-tours. Dan rijden we met een bus naar de Wieringermeer polder, waar gigantische datacenters staan van Microsoft en Google. Zo krijgen mensen een gevoel bij wat er nodig is om in onze online behoefte te voorzien. Bewoner Marloes van de Valk en een lokale politicus vertelden over de lokale impact van datacenters. Datacenters gebruiken bijvoorbeeld wel groene stroom, maar daardoor blijft er minder groene stroom over voor de bewoners.

Stel, ik wil als instelling alvast het laaghangende fruit plukken om mijn technologie groener en duurzamer te maken. Waar zou ik vandaag mee aan de slag kunnen?
Veel mensen hebben afbeeldingen of logo’s in hun e-mail handtekening, wat zwaarder is om te versturen dan tekst. Het is natuurlijk een druppel op een hete plaat. We kunnen wel onze eigen computer opruimen, maar het heeft misschien nog wel meer effect door de straat op te gaan en ons te verzetten tegen mega-datacenters.

Waar ligt de verantwoordelijkheid: bij beleidsmakers, culturele instellingen of het individu?
Met elke muisklik stoot je CO2 uit. Het is goed om ons daarvan bewust van te zijn, maar we willen ons ook niet verliezen in de persoonlijke digitale voetafdruk. De focus om de verantwoordelijkheid bij het individu te leggen is een bewuste afleidingsmanoeuvre van bedrijven, waarvoor zelfs marketingbureaus worden ingezet, zodat we niet over het vervuilende gedrag van de industrie hebben. Maar culturele instellingen kunnen zeker ook een bijdrage leveren aan digitale duurzaamheid.

Wil je ook aan de slag met green IT en digitale duurzaamheid? Praat mee en kom naar DigitALLks x DEN, op 29 februari in de Deventer Schouwburg.