De Erasmus Universiteit onderzocht de impact van Cultuurloket DigitALLs workshopprogramma

‘In een tijd waarin culturele instellingen onder toenemende druk staan om wendbaar, toegankelijk en digitaal vaardig te blijven, heeft Cultuurloket DigitALL tussen 2022 en 2024 meer dan 120 organisaties ondersteund met financiële bijdragen en kennisontwikkeling door het aanbieden van workshops. Daarmee positioneert het zich als een relevante speler in de voortdurende digitalisering van de sector. Voor dit impactrapport onderzochten wij als team van masterstudenten van de Erasmus Universiteit de volgende vraag: leiden de kennisgerichte workshops tot duurzame institutionele transformatie?

Het antwoord blijkt gelaagd. Om de impact van deze interventies te onderzoeken, voerden de onderzoekers een enquête uit onder 31 respondenten van culturele instellingen die deelnamen aan de workshops van kennispartners Art-up en DEN. Onder de respondenten bevonden zich projectleiders, managers en andere medewerkers. Het doel van deze studie was om te achterhalen of individuele leerervaringen (toename in expertise) ook duurzaam intern en organisatiebreed verankerd worden bij de instellingen.

Enerzijds slagen de workshops opvallend goed op individueel niveau. De geïnterviewde medewerkers rapporteren consequent een toename in vertrouwen en openheid ten opzichte van digitale tools voor publieksbereik, waarmee de vroege stadia van leren – intuïtie en interpretatie – worden vervuld. Projectleiders (Art-up deelnemers) ontwikkelen nieuwe vaardigheden, krijgen meer inzicht en tonen een hernieuwde nieuwsgierigheid naar digitale oplossingen. De workshops stimuleren met andere woorden individuele leerprocessen.

Maar het begint te haperen bij de overgang van inzicht naar organisatie – van leren naar duurzame verandering. Ondanks financiering en training blijven de implementatiescores bescheiden, waarbij organisaties onder druk vaak terugvallen op vertrouwde routines. De workshops planten zaadjes, maar de bodem – organisatie­structuur, betrokkenheid van leiderschap en beschikbare middelen – bepaalt wat daadwerkelijk wortel schiet.

Voorwaarden voor digitale kennis om te circuleren en evolueren

De bevindingen van de studie weerspiegelen deze asymmetrie. Instellingen waar het management actief digitale transformatie ondersteunt en waar middelen zijn toegekend voor digitale transformatie, laten duurzamere implementatie zien – een teken van institutionalisatie van de leerervaringen. Daarentegen worstelen organisaties met beperkte strategische helderheid of gefragmenteerde werkprocessen om de workshopinzichten te verankeren. De kennis blijft dan op intuïtief of interpretatief – en dus individueel – niveau hangen, en kan verloren gaan wanneer de betreffende medewerker het team verlaat.

Misschien wel het meest opvallende inzicht is dat de digitale transformatie in de culturele sector niet alleen draait om méér kennis, maar om betere voorwaarden voor kennis om te circuleren, te landen en zich te ontwikkelen binnen organisaties. Het rapport identificeert het ontbreken van geïntegreerde digitale strategieën als de meest urgente capaciteitskloof. Zonder deze strategische ankers dreigen zelfs hoogwaardige leerervaringen verloren te gaan in de dagelijkse routines van organisaties.

Theoretisch wijst dit op diepere spanningen in het culturele veld. DiMaggio en Powell (1983) observeerden dat instellingen – vooral in de publieke en culturele sector – vaak structuren en routines ontwikkelen die het moeilijk maken om nieuwe ideeën te implementeren, zelfs wanneer er een duidelijke noodzaak tot innovatie is. Ook onderwijstheoretici zoals Marsick en Watkins (2003) stellen dat echte, blijvende verandering meer vereist dan het trainen van enkele individuen.

Idealiter bevorderen organisaties een cultuur waarin kennis wordt gedeeld, gereflecteerd en ingebed in de manier waarop mensen samenwerken. Dit perspectief is cruciaal om te begrijpen waarom digitale transformatie soms stagneert: het ontbreekt niet aan expertise, maar aan systemen en gewoonten die die expertise laten groeien en verankeren.

Aanbevelingen

De dubbele focus van Cultuurloket DigitALL – ondersteuning van zowel projectleiders via Art-up als management via DEN – speelt al in op deze dubbele behoefte. Toch suggereert de studie dat individuele interventies aangevuld moeten worden met meer langdurige, teamgerichte leer- en uitwisselingsformats om individuele kennis beter te verweven met de organisatiecultuur.

Strategisch gezien raadt het rapport aan om de aanpak van Cultuurloket DigitALL te verbreden – van workshops gericht op individuen naar meer systemische, langdurige vormen van ondersteuning. Peer-learning netwerken, strategielabs en opvolg-mentoring kunnen de integratie- en institutionalisatiefasen van leren ondersteunen – de groei van institutionele capaciteit, die nu nog kwetsbaar is.

Uiteindelijk toont deze impactstudie zowel de belofte als de beperkingen van capaciteitsopbouw in de culturele sector. De workshops vergroten de digitale expertise van projectleiders en managers, maar voor een duurzame transitie op organiatieniveau is er meer nodig. Met de combinatie van financiering en individuele workshops heeft Cultuurloket DigitALL de basis gelegd. De uitdaging is nu om institutionele omgevingen te creëren waarin kennis niet alleen ontstaat, maar ook duurzame structurele veranderingen binnen organisaties ontsteekt.’

Download het volledige rapport.

Dit onderzoek is uitgevoerd door Teresa Esser (teresaesser5@gmail.com) en Kira Koplin (kirakoplin@gmail.com), masterstudenten van de  Erasmus School voor Geschiedenis, Cultuur en in Culturele Economie & Entrepreneurship. Onder begeleiding van dr. Ellen Loots & dr. Marjelle Oosterling-Vermeule.

We hebben de aanbevelingen uit het impactrapport ter harte genomen om structurele verandering binnen de culturele sector verder te ondersteunen. Onze vervolgstappen:

• Mentoringprogramma voor zakelijk leiders: Met kennispartner Cultuur+Ondernemen hebben we een mentoringprogramma opgezet voor zakelijk leiders. Daar zitten ook mentoren tussen met digitale kennis.
• We onderzoeken de mogelijkheden om intensiever met onze kennispartner DEN op te trekken voor het borgen van digitale kennis binnen culturele organisaties. Met de DEN Academie bieden zij al handvatten om de digitale transformatie organisatiebreed aan te jagen.
• Peer-learning netwerken: Hiervoor verwijzen we graag naar de Digitally Ambitious van de Museumvereniging, Podiumkunst.net, Netwerk Digitaal Erfgoed en de DEN-community – waardevolle netwerken waar professionals terecht kunnen om kennis met elkaar uit te wisselen.

‘Cultuurloket DigitALL erkent dat het onmogelijk is om elk onderdeel van de digitale transformatie zelfstandig te stimuleren. Daarom zijn we dankbaar voor de samenwerking met aanvullende publieke en private partners die hetzelfde doel nastreven.’ – Tonya Sudiono, manager communicatie & kennisdeling