7 vragen om bewuster om te gaan met AI
Vorm je eigen visie op AI met onze vragen, voorbeelden, richtlijnen en betrouwbare bronnen
Steeds vaker speler er vragen over het gebruik van AI in culturele projecten. Cultuurloket DigitALL heeft geen eigen AI-beleid, maar ondersteunt organisaties wél bij het maken van bewuste keuzes. We moedigen bewust gebruik van AI aan. Daarom vind je op deze pagina vragen die kunnen helpen bij het vormen van een eigen visie op AI, aangevuld met voorbeelden, richtlijnen en betrouwbare bronnen.
1. Wat is AI, en welke vorm van AI ga je gebruiken?
AI is een afkorting voor Artificial Intelligence. Dit is een parapluterm voor een heel scala aan systemen. In de cultuursector gaat het meestal om generatieve AI: tekst of beeld die worden gegenereerd op basis van een prompt. Generatieve AI put data uit bestaande bronnen waar het systeem op getraind is.
2. Welke meerwaarde heeft AI voor jouw project?
Waarom kies je voor AI? Wat voegt het toe aan de inhoud, ervaring of werkwijze van je project? Zou hetzelfde resultaat ook zonder AI bereikt kunnen worden, of maakt AI juist iets mogelijk dat anders niet haalbaar zou zijn?
3. Daarop voortbordurend: welke rol speelt AI in jouw project?
Is AI voor jou bijvoorbeeld onderdeel van het creatieve proces? Gebruik je het om te brainstormen of ter inspiratie voor het schrijven van je eigen tekst? Of als sparringspartner voor een ingewikkeld project? Dan maak je inhoudelijk en artistiek gebruik van AI.
Zet je generatieve AI in als hulpmiddel omdat je geen tekstenschrijver in kunt huren, of om beeld te genereren dat de inhoud van je project niet wezenlijk ondersteunt? Dan ligt de nadruk minder op artistieke ontwikkeling, en meer op ondersteuning van bestaande werkzaamheden. AI is dan een productiviteitstool.
Op de hoogte blijven?
Volg ons op
4. Maak je gebruik van de bekende platforms, of zet je open source technologie in?
Bij open source technologie is de broncode beschikbaar voor gebruik, aanpassing en verdere ontwikkeling. Dit gaat vaak samen met meer transparantie over de werking van een systeem, al verschilt dat per project en tool. Open source tools zijn vaak transparanter over waar zij bijvoorbeeld hun trainingsdata vandaan halen. Big tech platforms zoals meta of google zijn daar minder transparant over. Het is goed om kritisch te kijken over hoe grote bedrijven omgaan met jouw data. Je kunt ook onderzoek doen naar de klimaatimpact of werkomstandigheden van personeel bij grote bedrijven.
Open source toepassingen vragen meestal meer tijd om in de vingers te krijgen, ze zijn soms minder gebruiksvriendelijk. Het vraagt dus meer tijd en aandacht. De kleinere schaal van deze modellen maakt ook dat bepaalde functionaliteit ontbreekt. En zelfs als je kleinschalige platforms gebruikt, kan het zijn dat die platforms toch gebruik moeten maken van ‘big tech.’
Als je handig bent of meer wil leren over open source generatieve AI kun je eens op Huggingface kijken. Huggingface is een platform waar de ‘machine learning community’ samenwerkt aan modellen, datasets en toepassingen.
Afbeelding: Lone Thomasky & Bits&Bäume / https://betterimagesofai.org / https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
5. Maak je gebruik van een lokaal systeem?
Een lokaal systeem betekent dat er geen koppeling is met een datacentrum. Daardoor gebruikt het aanzienlijk minder stroom en water. De gegevens die je invoert, bijvoorbeeld teksten of afbeeldingen, staan op je eigen computer, waardoor je meer controle houdt over privacy en gegevensbescherming. Maar net als bij open source technologie zijn deze systemen vaak minder geavanceerd, en je hebt krachtige computers nodig.
Lees meer over lokale AI systemen bij onze kennispartner DEN:
6. Welke goede voorbeelden zijn er bij DigitALL van projecten die AI gebruiken?
Silva16 - Pensive Vivifier
Silva16 is een lokale AI Hub. Collectief Pensive Vivifier benadert hierin AI als een relationeel, queer en politiek gevormd medium. De hub onderzoekt hoe lokale AI-systemen bestaande normen en uitsluitingen reproduceren, en hoe deze technologie ook anders kan worden ingezet voor de culturele sector: instabiel, meervoudig en niet-normatief.
Silva16 – Pensive Vivifier
Wondercast - Rotterdams Philharmonisch Orkest
Gepersonaliseerde AI-podcast voor cultuurbezoekers, waarmee ze zich optimaal kunnen voorbereiden op wat ze gaan zien, horen en beleven.
Wondercast – Rotterdams Philharmonisch Orkest
Uitgeleefd! Beesten en Botten uit Brabantse Bodem
Voor de tentoonstelling Uitgeleefd! Beesten en Botten uit Brabantse Bodem ontwikkelt Beam it Up in samenwerking met museum Klok & Peel vier educatieve installaties waarin bezoekers via spraakgestuurde AI in gesprek kunnen gaan met dierenskeletten van soms duizenden jaren oud.
Beesten & Botten uit Brabantse Bodem – Museum Klok & PeelToolkit
Kijk ook in onze toolkit welke AI toepassingen je kunt overnemen en inzetten voor eigen gebruik met de implementatiebijdrage.
Deelbare technieken - AI7. Hoe denken culturele fondsen in Nederland over AI?
De meeste fondsen hebben al een eigen visie op AI gepubliceerd, of hanteren bepaalde criteria voor het gebruik van AI. Om je op weg te helpen delen we hier enkele bestaande publicaties. De ontwikkelingen gaan snel – check dus ook of er inmiddels een nieuwe versie is uitgebracht.
Richtlijnen verantwoord AI gebruik – VSB fonds
Richtlijn gebruik generatieve AI – Stimuleringsfonds
Uitleg over AI – Fonds voor Cultuurparticipatie
Meer lezen over AI
Er zijn gelukig verschillende platforms waar je betrouwbare informatie over AI kunt vinden! Hieronder een onvolledige greep uit wat er allemaal beschikbaar is.
Afbeelding: Gloria Mendoza / https://betterimagesofai.org / https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/