Recap DigitALLks: Inclusieve technologie – maar hoe dan?

Deze DigitALLks stond in het teken van de vraag, hoe technologie kan bijdragen aan inclusie in de culturele sector. Diverse sprekers uit de cultuur- en technologiesector gaven hierover presentaties, waarbij deelnemers via de chat vragen konden stellen. Er werd ingezoomd op concrete projecten, methodologieën, ethische vraagstukken en best practices.

Opening & nieuws update

Communicatie- en kennisdelingsmanager Tonya Sudiono opende het programma. Vervolgens trapte programmamanager Tanja Zuijderwijk af met een korte introductie over CultuurLoket DigitALL. Als publiek-private samenwerking ondersteunt Cultuurloket DigitALL culturele instellingen bij de inzet van digitale technologieën om publiek te bereiken en te betrekken.

Instellingen kunnen donaties aanvragen van €10.000 tot €150.000, afhankelijk van de fase van het project: van ontwikkeling tot pilotfase tot doorontwikkeling. Daarnaast wordt kennisdeling aangejaagd in de vorm van workshops en talks. DigitALL heeft inmiddels 143 aanvragen behandeld. Sinds 2024 kan het Caribisch gebied ook aanvragen indienen.

Dan volgt de belangrijke nieuws update: Cultuurloket DigitALL zal verlengd geopend blijven t/m 2027. De precieze uitwerking van de regelingen voor de komende jaren wordt na de zomer bekend gemaakt.

Tanja presenteerde vier projecten waarbij inclusie met behulp van technologie is versterkt.

1. Aural Spaces – Concertgebouw Amsterdam

Muziekfestival Aural Spaces ontwikkelt soundscapes en ruimtelijke oriëntatie tijdens een meerdaags festival voor blinde, slechtziende en ziende mensen, in samenwerking met belangenorganisaties. Het doel: een gelijke ervaring bieden voor zienden en niet-zienden.

2. Dovenland – Wonderlijke Wereld & Chantalla Pleiter

Een VR-ervaring waarin horende mensen kennismaken met de dovencultuur en gebarentaal. Begeleid door leden van de dove gemeenschap.

3. Bloody Beautiful – Affect Lab

Interactieve dansavond rond menstruerende avatars in de digitale ruimte. Met als doel om de representatie van het vrouwelijke lichaam in de Metaverse, gamecultuur én fysieke wereld te verbeteren.

4. Totaal Moluks i.s.m. Moluks Historisch Museum

Een app om de taal en orale tradities van de Molukse gemeenschap door te geven aan jongere generaties, ontwikkeld in nauwe samenwerking met de doelgroep.

Best Practice: Smart Glasses – Het Nationale Theater 

Monique Rutten (hoofd development & marketing) presenteerde namens Het Nationale Theater de ontwikkeling van slimme brillen die live ondertiteling bieden in meerdere talen voor dove, slechthorenden en niet-Nederlandstalige bezoekers van het theater. Het project maakt gebruik van spraakherkenning en AI om tekst real-time om te zetten en via brillen te projecteren.

Deze technologie is getest met diverse doelgroepen door heel Nederland en is mede mogelijk gemaakt door een samenwerking met een Canadese techpartner. Belangrijke inzichten:

• Betrokkenheid van doelgroep cruciaal bij ontwerp en testen.
• Technische uitdagingen zoals accuduur, meertaligheid en foutmarge in spraakherkenning.
• Het project wil sectorbreed worden uitgerold.
• Gevoeligheid rondom auteursrechten en AI-data wordt erkend; transcripties worden lokaal opgeslagen.

Best Practice: House of Legacies – The Need for Legacy

Kimberly Smit (projectleider) presenteerde namens The Need for Legacy het digitale platform House of Legacies, waarin verhalen en archieven van podiumkunstenaars van kleur centraal staan. Het platform bestaat uit:

• Storytelling-platform met artikelen over onderbelichte geschiedenissen.
• Digitaal archief met relationele databanken (semantisch i.p.v. hiërarchisch).
• Technologie wordt ingezet om ondervertegenwoordigde geschiedenissen zichtbaar te maken. De data is relationeel gekoppeld, met aandacht voor:
• Community-based ontwerp
• Contextualisering van archiefmateriaal
• Verknoping van storytelling en data-structuur
• Het systeem biedt ook willekeurige zoekingangen (random button) om verkennen te stimuleren

Keynote Oumaima Hajri: Over dekolonisatie en ethiek van AI

Oumaima Hajri, adviseur bij de Autoriteit Persoonsgegevens, ging in op de maatschappelijke en ethische dimensies van AI. Ze pleitte voor een inclusieve benadering van AI als sociaal-technisch assemblage en niet louter als technische tool. Haar belangrijkste punten:

• AI als instrument: algoritmes worden vaak als objectieve waarheid gepresenteerd, terwijl ze slechts één van meerdere interpretaties bieden. Voorbeelden: algoritmes bij fraudeopsporing of dialectherkenning bij migratieprocedures.
• AI als infrastructuur: AI is afhankelijk van fysieke componenten zoals datacentra, energie en grondstoffen. Ze wijst op de ecologische impact van AI (bijv. koelwatergebruik van datacentra, kinderarbeid bij grondstofwinning).
• AI als ideologie: Innovatie is vaak gestuurd door machtsstructuren. Wie bepaalt de koers van AI? En voor wie werkt AI eigenlijk?

Oumaima waarschuwde voor het mystificeren van AI als ‘black box’, waardoor verantwoordelijkheid wordt afgeschoven op het systeem. Ze benadrukte het belang van uitlegbaarheid versus interpretatievermogen en stelde dat AI-gebruikers en -makers transparanter en ethischer moeten handelen.

Conclusie

De bijeenkomst toonde aan dat digitale technologie en inclusiviteit samen kunnen gaan, mits ze worden ontwikkeld met, voor én door de betrokken doelgroepen: nothing about us, without us. Belangrijke succesfactoren zijn co-creatie, contextbewustzijn en het erkennen van structurele uitsluitingsmechanismen. Het streven naar inclusie vraagt niet alleen om technische oplossingen, maar vooral om structurele veranderingen in houding, beleid en ontwerpfilosofie.

Technologie moet niet het doel zijn, maar een middel om rechtvaardiger en rijkere culturele participatie te bevorderen. Zowel de presentaties als de projecten maakten duidelijk: digitale innovatie is pas écht betekenisvol als iedereen wordt meegenomen.